Basisboek Integrale Veiligheid

Veiligheidskunde kunnen we opvatten als het kennisgebied dat zich bezighoudt met het beschrijven en verklaren van veiligheid en reacties op veiligheidsproblemen, en zulks combineert met het werken aan toepassingsgerichte verbetering. Integrale veiligheidskundigen hanteren daarbij het bredere perspectief dat in dit boek nader staat uitgewerkt.

Dat is allemaal gemakkelijk gezegd, maar Integrale Veiligheidskunde is een jonge discipline. Er zijn professionals, opleidingen en studenten, maar voor een bloeiend vakgebied is meer nodig -een inleidend leerboek bijvoorbeeld. Dat boek is er dus nu. De Inleiding hierna bevat tips voor het gebruik ervan. Dit boek is onderdeel van de verdere professionalisering van Veiligheidskunde als vakgebied. Voor dat doel spant een aantal kennisinstellingen zich samen in: de Samenwerkende Kennisinstellingen voor Veiligheid (SKV)[1]. Andere onderdelen binnen deze ontwikkeling zijn het Tijdschrift voor Veiligheid (www.bju.nl), de Nederlandse Vereniging voor Integrale Veiligheid (www.nviv.nl), de publicatiereeks Veiligheidsstudies, de afstudeerprijs Veiligheid en een pilot met de webrobot Kapow voor automatische bundeling van digitaal beschikbare kennis.

Het Basisboek Integrale Veiligheid is een inleiding. De redactie heeft de auteurs nadrukkelijk gevraagd de essenties in acht te nemen. Daarom zijn de hoofdstukken niet lang. Om een consistente inleiding te verzorgen, is het boek gebaseerd op één begrippenkader. Daardoor heeft veiligheid in elk hoofdstuk dezelfde betekenis, evenals de andere begrippen. Ook vroeg de redactie de auteurs om niet alleen theorie te presenteren maar ook een reflectie op de praktijk, onder meer met voorbeelden.Aldus laat het boek de lezer vanuit een eenduidig begrip- penkader kennisnemen van de belangrijkste kwesties in theorie en praktijk.

Deze uitgave is primair bedoeld voor studenten in veiligheid op bachelorniveau (HBO)en voor professionals met een brede veiligheidsportefeuille of niveau (HBO) en voor professionals met een brede veiligheidsportefeuille of gewoon een brede belangstelling. Daarnaast is dit boek ook zeer bruikbaar voor onderzoekers en adviseurs die op veiligheidsgebied werken aan wisselende onderwerpen en dus ook gebaat zijn bij een brede oriëntatie. Ook voor anderen kan het een welkome inleiding of nuttig naslagwerk zijn, zoals beginnende academici, politici en bestuurders.

Een bijzondere doelgroep vormen natuurlijk de docenten die het boek gebruiken in hun onderwijs. Elk hoofdstuk bevat een beperkt aantal oefenvragen. Dat laat zich uiteraard gemakkelijk zelf uitbreiden. Vooral praktijkgerelateerde oefenvragen kunnen volgens de redactie een aantrekkelijke aanvulling zijn, bijvoorbeeld aan de hand van recente krantenberichten. Ook in het gecombineerd toepassen van de stof uit verschillende hoofdstukken liggen nog tal van uitbreidingsmogelijkheden, bijvoorbeeld door te vragen naar verbanden tussen leefbaarheid en modern terrorisme of naar de rol die het bedrijfsleven kan spelen bij veiligheid in cyberspace. De redactie nodigt docenten ook nadrukkelijk uit om te reageren op het boek,bijvoorbeeld door verbetersuggesties te geven of materiaal aan te reiken voor het digitale studielandschap dat bij het boek hoort (www.coutinho.nl). De redactie wil op die manier docenten de gelegenheid bieden het studielandschap mede in te vullen met bijvoorbeeld oefenvragen of opdrachten die daar dan ook voor hun studenten beschikbaar zijn.

Dit boek is een initiatief vanuit het lectoraat Integrale Veiligheid aan de Thorbecke Academie van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden. Het is samengesteld door een redactie van vijf personen, afkomstig van vier hogescholen met een veiligheidsopleiding: Avans Hogeschool Den Bosch, Haagse Hogeschool, Noordelijke Hogeschool Leeuwarden en de Saxion Hogeschool Enschede. De redactie werd bijgestaan door uitgeverij Coutinho, die manuscripten steeds van zeer gewaardeerd schrijftechnisch commentaar voorzag. Maar het belangrijkste werk is natuurlijk geleverd door de auteurs, afkomstig van een groot aantal instellingen op veiligheidsgebied. De redactie heeft het hen niet altijd eenvoudig gemaakt en we spreken op deze plaats dan ook graag onze grote dankbaarheid uit voor alle inspanningen die zij hebben gedaan. Het woord is nu aan de lezer.

Wouter Stol
Jos Rijpma
Carel Tielenburg
Henk Veenhuysen
Tanja Abbas

Oktober 2006

[1]
Medio 2006 bestaat het SKV-netwerk uit: Avans Hogeschool Den Bosch, Haagse Hogeschool, Hogeschool Inholland Rotterdam, Hogeschool Utrecht, Hogeschool Zeeland, Katholieke Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen, Nederlands Instituut voor Fysieke Veiligheid Nibra, Noordelijke Hogeschool Leeuwarden, Politieacademie, Saxion Hogeschool Enschede, TNO en de Christelijke Hogeschool Windesheim.

Deel 1: Concepten (theorie)

1 Veiligheid in verandering Hans Boutellier 23
1.1 Inleiding 23
1.2 Soorten veiligheid 24
1.3 Leven met risico's 25
1.4 Sociale veranderingen 26
1.5 Veiligheid als samenlevingsproject 28
1.6 Een nieuw type veiligheidszorg 29
1.7 Het besturen van veiligheid in netwerken 31
1.8 Het veiligheidsvraagstuk in de democratische rechtsstaat 33

2 Focus op integrale veiligheid Wouter Stol 35
2.1 Inleiding 35
2.2 Veiligheid en integrale veiligheid 35
2.3 Objectieve en subjectieve veiligheid 38
2.4 Sociale en fysieke veiligheid 40
2.5 Criminaliteit en leefbaarheid 41
2.6 Externe en interne veiligheid 43
2.7 Wat vraagt integrale veiligheid van een veiligheidskundige? 44

3 Meten van onveiligheid Olga Zoomer en Jos Rijpma 47
3.1 Inleiding 47
3.2 Statistische analyse: meten van objectieve onveiligheid met veel incidenten 47
3.3 Risicoanalyse: bepalen van objectieve onveiligheid met weinig incidenten 53
3.4 Bepalen van subjectieve onveiligheid: onveiligheidsgevoel en risicoperceptie 56
3.5 Eisen aan veiligheidsbeleid 58

4 De ketenbenadering Janneke Liebregts 60
4.1 Inleiding 60
4.2 De schakels van de veiligheidsketen 60
4.3 De veiligheidsketen en de cirkel van Deming 64
4.4 De veiligheidsketen nader beschouwd 65
4.5 De kracht van de veiligheidsketen 69

5 Van government naar governance Carel Tielenburg 71
5.1 Inleiding 71
5.2 Government: veiligheid als klassieke staatstaak 72
5.3 Governance: veiligheid als maatschappelijk arrangement 73
5.4 Governance en beleidsnetwerken 76
5.5 Verantwoording afleggen over beleid 78
5.6 Casus:governance bij privacybescherming 79

6 Veiligheid vanuit juridisch perspectief Harold Munneke 81
6.1 Inleiding 81
6.2 Juridische ordeningen 82
6.3 Rechtsstaat en veiligheid 84
6.4 Recht als veiligheidswaarborg 86
6.5 Politieke discussies 89
6.6 Juristenzorgen 93

7 Juridische instrumenten voor lokaal veiligheidsbeleid Arnt Mein 96
7.1 Inleiding 96
7.2 Bevel tot handhaving van de openbare orde 97
7.3 Noodbevel en noodverordening 98
7.4 Bestuurlijke ophouding 99
7.5 Verblijfsontzegging 100
7.6 Sluiting drugspand 102
7.7 Preventief fouilleren 102
7.8 Integriteitsbeoordeling bij aanvraag vergunning of subsidie 104
7.9 Bestuurlijke boete 105
7.10 Cameratoezicht 106

8 Sociale controle Wouter Stol 108
8.1 Inleiding 108
8.2 Veiligheid en gedragsregulering 109
8.3 Sociale controle 109
8.4 Sociale controle en informatie 114
8.5 Sociale controle en privacy 116
8.6 Informatiegestuurde veiligheidszorg 119

Deel 2:Veiligheidskaart van Nederland (de spelers in het veld)

9 Het Rijk Carina van der Beek, Jan-Willem van Borselen, Ivo van Kollem en Lodewijk van Vliet 123
9.1 Inleiding 123
9.2 Politieke en ambtelijke leiding 123
9.3 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 124
9.4 Justitie 128
9.5 Verkeer, Ruimtelijke Ordening en Milieu 130
9.6 Verkeer en Waterstaat 131
9.7 Andere departementen 133
9.8 Europa 134
9.9 Casus Cameratoezicht 135
9.10 Integraal Veiligheidsbeleid in de toekomst 136

10 Lokaal en provinciaal bestuur Debby Kok 139
10.1 Inleiding 139
10.2 Lokaal bestuur: taakopdracht en bevoegdheden 140
10.3 Lokaal bestuur: bestuursstructuur 142
10.4 Lokaal bestuur: organisatiestructuur 144
10.5 Partners in veiligheid en lokale instrumenten 146
10.6 Provinciaal bestuur: bestuursstructuur 149
10.7 Provinciaal bestuur: taakopdracht en bevoegdheden 149
10.8 Provinciaal bestuur: organisatiestructuur 150
10.9 Partners in veiligheid en instrumenten 151
10.10 Het Europese kader voor veiligheid 152

11 De justitiële keten Marsha de Vries 154
11.1 Inleiding 154
11.2 Organisatie en taken van de politie 155
11.3 Organisatie en taken van het Openbaar Ministerie 155
11.4 Organisatie en taken van de zittende magistratuur 157
11.5 Organisatie en taken van de justitiële inrichtingen 159
11.6 Organisatie en taken van de reclassering 162
11.7 Partners in de justitiële keten 163
11.8 Ketenrelaties in de praktijk 165

12 Organisatie van rampenbestrijding in Nederland Erwin van Dijkman en Menno van Duin 168
12.1 Inleiding 168
12.2 Beknopte geschiedenis 169
12.3 Wetgeving ten aanzien van rampenbestrijding 169
12.4 Organisatie van de besluitvorming 172
12.5 Taakprocessen in de rampenbestrijding 175
12.6 Naar de veiligheidsregio 175

13 Politie Wouter Stol 184
13.1 Inleiding 184
13.2 Recente politiegeschiedenis 185
13.3 Taken, bevoegdheden, democratische controle 187
13.4 Organisatie, gezag en beheer 188
13.5 Werkzaamheden 189
13.6 Partners in integrale veiligheid 192
13.7 Internationale samenwerking 193
13.8 Ontwikkelingen 194

14 Brandweer Nils Rosmuller en Jaap Molenaar 197
14.1 Inleiding 197
14.2 Taken 198
14.3 Geschiedenis 199
14.4 Organisatie van de brandweer 200
14.5 Partners in veiligheid 202
14.6 Trends en ontwikkelingen 206

15 Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR)Pieter van der Torn en Jos Rijpma 211
15.1 Inleiding 211
15.2 Wet geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen (Wghor)212
15.3 De GHOR-regio 212
15.4 De GHOR-keten 214
15.5 Het GHOR-proces 216
15.6 De toekomst van de GHOR 221

16 Krijgsmacht Max Metselaar 224
16.1 Inleiding 224
16.2 Taken, bevoegdheden, democratische controle 224
16.3 Organisatie van de krijgsmacht 225
16.4 Beleidsdoelen 232
16.5 Internationale partners 233
16.6 Ontwikkelingen 234

17 Bedrijfsleven Henk Veenhuysen 236
17.1 Inleiding 236
17.2 Bedrijf en criminaliteit 237
17.3 Overkoepelende samenwerkingsverbanden 238
17.4 Landelijk Actieplan Veilig Ondernemen (AVO)239
17.5 PPS: een model 244
17.6 PPS: succes-en faalfactoren 247
18 Particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus Ralph van Os en Carel Tielenburg 250
18.1 Inleiding 250
18.2 Safety en security 251
18.3 De particuliere beveiligings-en opsporingsbranche 252
18.4 Soorten beveiligingsorganisaties 256
18.5 Casus: de falende security van Barings Bank 259

19 Onderwijs en onderzoek Jos Rijpma 261
19.1 Integrale veiligheid als vakgebied 261
19.2 Competenties van de professional in integrale veiligheid 262
19.3 Onderwijsinstellingen op het gebied van integrale veiligheid 264
19.4 Onderzoek op het gebied van integrale veiligheid 268
19.5 Publicaties 272
19.6 Netwerken en verenigingen 274
19.7 Verbreding en verdieping 276

Deel 3:Kernthema 's in veiligheid

20 Leefbaarheid Jos Rijpma en Wouter Stol 281
20.1 Inleiding 281
20.2 Het begrip leefbaarheid 281
20.3 Gebouwde omgeving en leefbaarheid 282
20.4 Sociale controle en leefbaarheid 284
20.5 Sociale cohesie en leefbaarheid 287
20.6 Lokaal beleid voor leefbaarheid 289

21 Criminaliteit Anton van Wijk 292
21.1 Inleiding 292
21.2 Wat is criminaliteit? 292
21.3 Criminaliteitsproblemen 293
21.4 Theorieën over criminaliteit 295
21.5 Jeugdcriminaliteit:een veelzijdig verschijnsel 296
21.6 Aanpak van jeugdcriminaliteit 302

22 Veiligheid en cyberspace Wouter Stol 306
22.1 Inleiding 306
22.2 Cyberspace 306
22.3 Cyberspace in relatie tot veiligheid en veiligheidszorg 307
22.4 Cybercrime 311
22.5 Cybercrime bestrijden 315
22.6 De rol van de veiligheidskundige in cyberspace 317

23 Modern terrorisme en moderne terrorismebestrijding Erwin Muller 319
23.1 Inleiding 319
23.2 Modern terrorisme 320
23.3 Trends in terrorisme 323
23.4 De moderne terrorismebestrijding 328
23.5 Terrorismebestrijding als uitdaging 332

24 Toekomstvisies op sociale veiligheid Cora Maas-de Waal en Matthijs van Beem 333
24.1 Inleiding 333
24.2 Sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen 333
24.3 Verwachtingen en wensen omtrent sociale veiligheid 337
24.4 De toekomstvisie op veiligheid in Nederland 338
24.5 Is technologie de oplossing voor onveiligheid?342

25 Rampen en andere crises Menno van Duin 346
25.1 Inleiding 346
25.2 De begrippen crisis en ramp 346
25.3 Oorzaken en preventie van crises 348
25.4 Voorbereiding op rampen en andere crises 350
25.5 Crisismanagement: patronen en regelmatigheden 351
25.6 Enkele voorbeelden van crises uit de praktijk 353
25.7 Na de crisis 355
25.8 Crises in de toekomst 356

26 Arbeidsveiligheid Monique Heck 358
26.1 Inleiding 358
26.2 Wetten en regels voor arbeidsomstandigheden 359
26.3 De Arbobeleidscyclus 361
26.4 Bedrijfsnoodorganisatie 365

27 Externe veiligheid Wilbert Rodenhuis 370
27.1 Inleiding 370
27.2 Extern veiligheidsbeleid:een korte geschiedenis 371
27.3 Twee soorten maatstaven 372
27.4 Risicobenadering: vijf stappen 373
27.5 Recente ontwikkelingen 379

28 Personenvervoer Henk Ruessink en Ron Berkhout 384
28.1 Inleiding 384
28.2 Veiligheid en wegverkeer 384
28.3 Verkeersveiligheid op het spoor 389
28.4 Verkeersveiligheid in de lucht 392
28.5 Verkeersveiligheid op het water 394
28.6 Ongevallenonderzoek 396

29 Evenementen Menno van Duin 398
29.1 Inleiding 398
29.2 Het begrip 'evenement' 400
29.3 Het FIST-model voor crowd management 401
29.4 Voorbereiding op evenementen 403
29.5 Ervaringen en lessen 407

30 Water Hans de Vries 412
30.1 Inleiding 412
30.2 Kleine waterstaatkundige geschiedenis van Nederland 413
30.3 De Deltacommissie 414
30.4 Normering voor rivierdijken 417
30.5 Recent beleid inzake waterkeringen 418
30.6 Casus Vlieland 420
30.7 Overwegingen voor de toekomst 422

Literatuur 426
Begrippen 443
Lijst van afkortingen 460
Register 465
Over de auteurs 479

• bij Uitgeverij Coutinho;
• via de boekhandel (ISBN: 90-6283-479-5).